Mega Story

Điện ảnh Việt Nam 2026: Cần cất cánh từ chất lượng phim

• {Ngày xuất bản}

Nhân dịp Xuân mới Bính Ngọ, phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus có cuộc trò chuyện với Tiến sỹ Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) để có cái nhìn sâu hơn về những vấn đề nội tại, cũng như những giải pháp phát triển bộ môn nghệ thuật thứ bảy trong kỷ nguyên mới của nước nhà.

Năm 2025, điện ảnh Việt đại thắng tại phòng vé, cho thấy không chỉ sự hồi phục sau đại dịch mà còn có sự phát triển mạnh mẽ chưa từng có. Kỷ lục hơn 700 tỷ đồng doanh thu cho một tác phẩm khẳng định dư địa còn lớn. Đội ngũ người làm phim tăng vọt, kéo theo nhu cầu kể những câu chuyện mới mẻ và đa dạng về người Việt Nam.

Với Nghị quyết 80-NQ/TW được ví như "bản thiết kế tổng thể" cho tài nguyên văn hóa Việt, điện ảnh đứng trước cơ hội phát triển một cách bài bản, trở thành ngành công nghiệp mũi nhọn giúp thúc đẩy sức mạnh mềm của quốc gia một cách rõ nét.

Nhân dịp Xuân mới Bính Ngọ, phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus có cuộc trò chuyện với Tiến sỹ Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) để có cái nhìn sâu hơn về những vấn đề nội tại, cũng như những giải pháp phát triển bộ môn nghệ thuật thứ bảy trong kỷ nguyên mới của nước nhà.

- Năm 2025, doanh thu phòng vé của phim Việt Nam đạt hơn 3.700 tỷ đồng, gần gấp đôi mức 1.900 tỷ đồng của năm 2024 - theo số liệu từ Box Office Vietnam. Số lượng phim có doanh thu trăm tỷ đồng cũng tăng mạnh. Bà có đánh giá như thế nào sự phát triển này?

Tiến sỹ Ngô Phương Lan: Năm 2025, doanh thu phòng vé của phim Việt có mức tăng trưởng đáng chú ý, một phần nhờ những bộ phim được gắn với các sự kiện đặc biệt. Những bộ phim như "Mưa đỏ" hay "Tử chiến trên không" được hưởng lợi từ sự lan tỏa mạnh mẽ của các đại lễ kỷ niệm diễn ra trong năm.

Riêng bộ phim "Mưa đỏ" được phát hành đúng dịp đại lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám (19/8/1945) và Quốc khánh (2/9/1945). Đây là thời điểm rất đặc biệt và hiếm có, giúp "Mưa đỏ" làm mưa làm gió các phòng chiếu nhờ cộng hưởng từ hiệu ứng xã hội mạnh mẽ và chất lượng tốt của bộ phim.

Nếu bộ phim ra mắt vào thời điểm bình thường, có thể doanh thu phòng vé sẽ không đạt được mức độ vang dội như vậy. Nhưng phải khẳng định lại là phim thu hút khán giả trước hết do chất lượng tác phẩm, còn nếu phim dở, làm cẩu thả thì chắc chắn ra vào thời điểm nào cũng sẽ "ế khách" mà thôi!

Ở góc độ thị trường, khi trực tiếp ra rạp xem phim, tôi nhận thấy những bộ phim thành công trong việc thu hút khán giả hiện nay đã vượt trội và đồng đều hơn so với khoảng 5-7 năm trước, khi phim ăn khách thường mang tính thời điểm, thiên về hài, chủ yếu phục vụ các dịp lễ Tết, tạo ra thành tựu ngắn hạn.

Để duy trì sức nóng cho điện ảnh Việt Nam, những người trực tiếp tham gia vào hoạt động điện ảnh như nhà làm phim, nhà sản xuất, nhà phát hành mới là lực lượng quyết định. Các cơ quan quản lý chủ yếu tạo ra cơ chế, nhưng trên thực tế, cơ chế thường đi chậm hơn so với vận động của thị trường và đà phát triển của các bộ phim.

Hiện nay, chất lượng chung của kịch bản và phim đã khá hơn, nhưng vẫn tồn tại nguy cơ nếu các nhà làm phim chỉ lao theo một xu hướng ăn khách nào đó thì sẽ gặp hiện tượng bão hòa và nhàm chán. Hoặc có những đạo diễn năm trước làm phim rất tốt, nhưng năm sau lại làm ra bộ phim có chất lượng giảm rõ rệt.

Điều đó cho thấy cần có sự cố gắng bền bỉ và chuyên nghiệp hơn từ các đạo diễn, nhà sản xuất và nhà phát hành. Điều quan trọng là phải luôn nỗ lực làm mới mình, vì phản ứng của thị trường cuối cùng vẫn là yếu tố quyết định sự thành công hay thất bại của bộ phim.

- Theo đánh giá của bà, những vấn đề nội tại của điện ảnh Việt Nam ở giai đoạn hiện nay là gì?

Tiến sỹ Ngô Phương Lan: Như tôi vừa nói, chất lượng phim hiện nay đã được nâng lên. Trong năm 2025, có khoảng trên dưới 10 bộ phim đạt doanh thu từ 200 tỷ đồng trở lên, qua đó đẩy tổng doanh thu phim Việt Nam tăng cao. Tuy nhiên, sự tăng trưởng này vẫn chưa thật sự ổn định. Bởi vì vẫn còn hàng chục bộ phim vừa ra rạp đã “rơi” đi đâu mất, hoặc vẫn có những phim không ra nổi rạp!

Việc quảng bá phim trên mạng xã hội, các nền tảng số, bằng nhiều hình thức khác nhau là rất quan trọng, nhưng quảng bá không thể thay thế chất lượng. Nhìn như vậy để thấy rằng những thành tựu của vài năm gần đây vẫn chưa phản ánh đầy đủ thực chất của điện ảnh Việt Nam.

Bước sang năm 2026, khi không còn nhiều sự kiện lớn, vấn đề sống còn đặt ra là làm sao để tạo những bước đi vững chắc dựa trên chất lượng phim tốt. Đây là điều quan trọng nhất. Chúng ta cần khích lệ nhà làm phim tiếp tục đẩy mạnh sản xuất những bộ phim phục vụ khán giả đại chúng có tính giải trí, đồng thời có chiều sâu nhân văn, có giá trị thẩm mỹ.

Những bộ phim như vậy không nên mang tính tuyên truyền hời hợt hay giáo điều khô cứng, mà phải chinh phục khán giả bằng chính nội dung và sức hút nội tại của tác phẩm. Chỉ có như vậy, giá trị của bộ phim mới bền vững và mới thực sự chiếm được tình cảm của khán giả.

Ở góc độ tổ chức sản xuất, mỗi mắt xích đều phải có nỗ lực riêng. Đạo diễn luôn mong muốn làm ra những bộ phim tốt nhất. Tuy nhiên, không thể đạt được điều đó nếu thiếu một đội ngũ sản xuất chuyên nghiệp. Sản xuất phim không chỉ là tìm kinh phí, mà phải bắt đầu từ việc phát triển ý tưởng, xây dựng dự án, tổ chức sản xuất, lựa chọn nhà phát hành, chọn thời điểm ra rạp và đưa phim đến với khán giả một cách hiệu quả nhất.

- Năm 2025 ghi nhận nhiều đạo diễn mới gia nhập cuộc chơi điện ảnh. Có nhà làm phim ra mắt tới 2 tác phẩm năm. Nếu đặt chất lượng phim và mức độ thành công sang một bên, nhiều đề tài đã cho thấy sự đổi mới và sức hấp dẫn rõ rệt. Bà có đánh giá như thế nào về điều này?

Tiến sỹ Ngô Phương Lan: Rõ ràng, đây là một thuận lợi lớn của điện ảnh Việt Nam hiện nay khi số lượng người muốn gia nhập ngành điện ảnh ngày càng đông. Trong số này, có nhiều người không xuất thân từ trường lớp điện ảnh, không phải đạo diễn được đào tạo bài bản. Họ có thể là diễn viên, một vị trí nào đó trong đoàn phim, thậm chí là “người ngoài ngành phim” nhưng họ vẫn muốn thử sức với vai trò đạo diễn và đã có những trường hợp thành công.

Vấn đề then chốt là làm sao để họ đi vào con đường làm phim chuyên nghiệp. Mỗi người làm điện ảnh cần xác định rõ mình phù hợp với dòng phim nào. Có người hướng đến dòng phim thương mại, chinh phục số đông khán giả và doanh thu cao, có người lại theo đuổi dòng phim độc lập. Khi mỗi cá nhân xác định đúng thế mạnh của mình, bức tranh điện ảnh sẽ trở nên đa dạng và hài hòa hơn.

- Liên hoan phim là mô hình giúp phát hiện tài năng mới, duy trì sự đa dạng trong tiếng nói điện ảnh và góp phần tạo hệ sinh thái cho nền công nghiệp điện ảnh. Là Giám đốc Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF), bà đặt ra chiến lược gì để đảm bảo tiêu chí này?

Tiến sỹ Ngô Phương Lan: Với Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng, chúng tôi cũng xác định rất rõ tiêu chí lựa chọn. Ở các hạng mục Phim châu Á dự thi, ưu tiên những bộ phim nghệ thuật, phim độc lập có khả năng tạo dấu ấn tại các liên hoan phim.

Ở chương trình phim Việt Nam, chúng tôi lựa chọn những tác phẩm khá nhất trong năm và đáp ứng tiêu chí của liên hoan phim. Trong đó, có cả phim thương mại được khán giả yêu thích, cũng như những tác phẩm được giới chuyên môn đánh giá cao. Cách làm này nhằm duy trì một sân chơi chuyên nghiệp - mỗi dòng phim đều đều có “cuộc chơi” phù hợp và quan trọng hơn, liên hoan phim là nơi neo giữ chuẩn nghề nghiệp, giúp các nhà làm phim không bị cuốn vào việc chạy theo thị trường bằng mọi giá.

Từ năm 2023 đến 2025, các tác phẩm đoạt giải ở các hạng mục của DANAFF cho thấy sự đa dạng rõ rệt và những bước tiến thực chất về chất lượng. Ở mức độ nhất định, liên hoan phim cũng đã góp một phần vào việc thúc đẩy công nghiệp điện ảnh Việt Nam, giúp phát triển theo hướng ngày càng chuyên nghiệp hơn.

Liên hoan phim về cơ bản vẫn giữ một khung chương trình nhất quán, nhưng chúng tôi luôn cố gắng tạo ra những điểm mới và dấu ấn riêng cho từng kỳ. Ở kỳ thứ ba, chương trình đã mở ra một khu vực quan trọng là “Tài năng triển vọng DANAFF” DANAFF TALENT, trong đó duy trì workshop “Uơm mầm tài năm” về diễn xuất bắt đầu từ mùa I và Chợ Dự án mang tiên “Vườn ươm dự án” từ mùa III.

Nỗ lực lớn nhất của chúng tôi là triển khai thực chất hơn việc phát hiện và bồi dưỡng tài năng trẻ theo hướng chuyên nghiệp, có hiệu quả trực tiếp.

Trong kế hoạch, chúng tôi dự kiến sẽ mở thêm "Script Lab" - nơi ươm tạo, phát triển kịch bản phim, các khóa về xây dựng phát triển dự án phim… Các tài năng trẻ sẽ được chuẩn bị tốt hơn để đem kịch bản/dự án của mình đến các liên hoan phim quốc tế, các quỹ và các tổ chức hỗ trợ điện ảnh, từ đó có thể hiện thực hoá bộ phim của mình. Người trực tiếp hướng dẫn là chuyên gia quốc tế đến từ Hàn Quốc, Pháp và Mỹ. Sáng kiến này sẽ tốn nhiều công sức và kinh phí, nhưng thật sự lại vô cùng thú vị.

- Xin bà chia sẻ về những tiêu điểm của DANAFF mùa thứ tư?

Tiến sỹ Ngô Phương Lan: Năm 2026, DANAFF sẽ có một chương trình trọng điểm về điện ảnh Việt Nam thời kỳ Đổi mới. Năm 2026 đánh dấu 40 năm kể từ sau Đại hội VI của Đảng, khi đất nước bước vào thời kỳ Đổi mới. Trong 4 thập kỷ đó, điện ảnh Việt Nam đã trải qua rất nhiều biến chuyển đáng chú ý: Từ giai đoạn hậu chiến, thống nhất đất nước, thời bao cấp khó khăn, sang nền kinh tế thị trường dưới sự quản lý của Nhà nước.

Về Tiêu điểm điện ảnh quốc tế, DANAFF 2026 sẽ tập trung vào điện ảnh Mỹ, qua đó giới thiệu một bức tranh về lịch sử điện ảnh thế giới từ phim câm, dấu ấn phim các thập niên Thế kỷ XX đến Thế kỷ XXI. Các tác phẩm sẽ được chọn lọc từ các dòng phim “mainstream” (đại chúng) dòng art house/indie (phim nghệ thuật/ độc lập), các tác phẩm mang dấu ấn cá nhân đạo diễn đến các tác phẩm thành công vang dội toàn cầu.

Trước đây, tại Việt Nam, phim Mỹ thường chiếm 60 đến 70% thị phần nội địa. Hiện nay, thị phần của điện ảnh Việt Nam đã tiệm cận khoảng 60 - 65% trong khi phim Mỹ giảm xuống dưới 20%. Điều này cho thấy một sự thay đổi đáng chú ý.

Bên cạnh đó, DANAFF IV tiếp tục nỗ lực nâng cao chất lượng các chương trình khác, trong đó có việc khuyến khích các bộ phim ra mắt và công chiếu quốc tế tại Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng.

Một chương trình đáng chú ý là sự kiện kết nối công nghiệp điện ảnh, với sự tham gia của các nhà làm phim, nhà sản xuất, nhà phát hành và các rạp chiếu; sẽ có các buổi trình chiếu, quảng bá phim cho “người mua phim”, giới thiệu dự án và chia sẻ kinh nghiệm thành công của các bộ phim Việt Nam và quốc tế trong năm qua.

DANAFF IV cũng sẽ tổ chức ít nhất ba hội thảo lớn, có hội thảo đặt chủ đề mang tính toàn cầu- tập trung vào việc đánh giá vai trò của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và vấn đề bảo vệ bản quyền; có hội thảo về diện mạo và giá trị của điện ảnh Việt Nam thời đổi mới…

Nhìn chung, liên hoan phim đang ở trong một đường băng phát triển nhanh, đòi hỏi sự nỗ lực rất cao từ Hiệp hội chúng tôi, thành phố Đà Nẵng và các bên liên quan để giưa vững và lan toả thương hiệu Liên hoan phim cả trong và ngoài nước, cả với giới nghề nghiệp lẫn cuộc sống xã hội.

- Xin trân trọng cảm ơn bà!

Thực hiện: Minh Anh