Bài 4: Kết nối truyền thống với hiện đại
Mega Story - Ngày đăng : 16:50, 29/10/2026
Bài 4: Kết nối truyền thống với hiện đại
Với việc triển khai xây dựng mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa", thành phố Hà Nội xác định phải bảo đảm kế thừa truyền thống, phát huy bản sắc Hà Nội, kết hợp hài hòa giữa giá trị văn hiến lâu đời với yêu cầu phát triển hiện đại, góp phần hình thành và lan tỏa hình ảnh Thủ đô văn minh, thanh lịch, nhân văn.
Với việc triển khai xây dựng mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa", thành phố Hà Nội xác định phải bảo đảm kế thừa truyền thống, phát huy bản sắc Hà Nội, kết hợp hài hòa giữa giá trị văn hiến lâu đời với yêu cầu phát triển hiện đại, góp phần hình thành và lan tỏa hình ảnh Thủ đô văn minh, thanh lịch, nhân văn.
Sau 3 tháng thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” tại hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm, dù tại đây vẫn đang bộn bề công việc nhưng người ta vẫn cảm nhận rõ những nỗ lực của chính quyền địa phương và nhân dân trong việc gìn giữ giá trị truyền thống hài hòa với xây dựng xã văn minh, hiện đại.
Những ngày tháng 10, con đường dẫn vào xã Thư Lâm sạch sẽ, rợp bóng cây, xuyên qua những cánh đồng xanh mướt màu rau, những khu dân cư san sát nhà cao tầng, những trụ sở khang trang, sạch đẹp. Dù ngày nay Thư Lâm là địa phương phát triển năng động nhưng đây vốn là vùng đất cổ mang đậm dấu ấn giao lưu của văn hóa Kinh Bắc xưa.
Thư Lâm theo nghĩa Hán Việt là “Rừng sách” nên điều dễ hiểu nơi này đậm đặc dấu tích văn hóa, nổi tiếng với đền Sái cùng lễ hội Rước Vua giả, lễ hội Kén rể làng Đường Yên, làng rối nước Đào Thục, ca trù Lỗ Khê, làng nghề chạm khắc gỗ mỹ nghệ Thiết Úng...
Sau chương trình khởi động triển khai xây dựng xã xã hội chủ nghĩa, địa phương đã có những chuyển biến bước đầu, trong đó công tác phát triển văn hóa, bảo tồn những giá trị truyền thống là một trong những mấu chốt quan trọng.
Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Thư Lâm Phạm Trọng La cho biết thời gian qua, xã tổ chức 6 lớp truyền dạy nghệ thuật truyền thống tuồng, ca trù, rối nước; tu bổ đình Xuân Nộn, nhà thờ Ca Công, chùa Lỗ Khê; tổ chức 3 phiên livestream quảng bá di sản; khôi phục hội vật truyền thống.
Điều đáng nói, Thư Lâm không chỉ bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống mà còn gắn với phát triển các hoạt động sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa. Trong đó, làng rối nước Đào Thục được coi là một trong những điểm năng động trong khai thác giá trị truyền thống cho phát triển công nghiệp văn hóa.
Nghệ nhân phường rối nước Đào Thục Nguyễn Thế Nghị cho biết bắt đầu từ tháng 10 là mùa cao điểm đón khách du lịch. Mỗi ngày các đối tác công ty lữ hành đưa vài trăm khách, cao điểm tới 500-700 khách đến xem múa rối, trải nghiệm hoạt động biểu diễn cùng nghệ nhân, thăm các xưởng sản xuất con rối, tô vẽ rối, tham gia các trò chơi dân gian và mua đồ lưu niệm là các con rối…
Nghệ nhân Nguyễn Thế Nghị kỳ vọng thời gian tới, dự án Trung tâm biểu diễn nghệ thuật truyền thống Thư Lâm được triển khai thì nghệ thuật rối nước cùng các loại hình nghệ thuật khác tại Thư Lâm sẽ có điều kiện quảng bá nhiều hơn tới du khách.
Những năm gần đây, trong nhịp phát triển của đô thị, hạ tầng giao thông, dịch vụ công cộng cùng nhiều tiện ích khác ở Thư Lâm đang được đầu tư, nhưng các giá trị truyền thống vẫn được người dân ý thức gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ.
So với nhiều nơi khác, cấu trúc không gian làng xã dường như ít bị phá vỡ. Mô hình “làng trong phố, phố trong làng” đã dung hòa giữa phát triển đô thị và cấu trúc làng truyền thống. Hiện nay, xã đang xây dựng 3 mô hình “Làng trong phố, phố trong làng” tại Đào Thục, Thiết Úng và Lỗ Giao để người dân thụ hưởng những tiện nghi hiện đại mà vẫn giữ được bản sắc truyền thống.
Tại xã Phúc Thịnh, ngoài các thôn làng, khu dân cư, nơi đây còn hình thành các cụm công nghiệp và khu tái định cư cùng nhiều dự án khác.
Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Phúc Thịnh nằm trong cực tăng trưởng phía Bắc, được định hướng phát triển thương mại, dịch vụ, logistics và công nghệ cao gắn với Cảng hàng không quốc tế Nội Bài.
Xã cũng đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh với khu đô thị đa mục tiêu Bắc Thăng Long Urban City rộng gần 700ha, cùng các dự án nhà ở xã hội Tiên Dương 1, Tiên Dương 2, Bệnh viện TH, trụ sở các đơn vị thuộc Bộ Công an và nhiều dự án trên trục Nhật Tân-Nội Bài. Bởi vậy, việc bảo tồn bản sắc truyền thống phù hợp với yêu cầu phát triển hiện đại đang từng bước được địa phương hiện thực hóa lời giải.
Những di sản văn hóa tiêu biểu: Địa đạo Nam Hồng - di tích cách mạng kháng chiến hay cụm di tích đình - chùa Lễ Pháp, đình - chùa Thụy Hà, đình Vân Trì..., cùng cảnh quan sinh thái như đầm Vân Trì, khu vực ven sông Cà Lồ…. được địa phương bảo tồn và phát huy tốt giá trị.
Những năm gần đây, Phúc Thịnh triển khai công tác quản lý di tích nghiêm túc, tu bổ tôn tạo theo đúng quy trình chuyên môn, giữ nguyên yếu tố gốc của các công trình kiến trúc. Đặc biệt, giữa năm 2026, xã đã thành lập Chi hội Di sản Văn hóa, quy tụ các nhà nghiên cứu, nghệ nhân và người tâm huyết, tạo ra kênh kết nối cộng đồng giữ gìn di sản một cách thiết thực.
Địa phương đang số hóa toàn bộ hồ sơ di tích, lắp đặt mã QR giới thiệu song ngữ, chuẩn hóa nội dung thuyết minh để phục vụ du khách. Với đề án phát triển văn hóa giai đoạn 2026-2030, Phúc Thịnh đặt mục tiêu tu bổ 100% di tích đã được xếp hạng, phục dựng nhiều công trình cổ và đề nghị công nhận các lễ hội truyền thống là di sản văn hóa phi vật thể.
Đã thành nếp sinh hoạt chung, cứ mỗi buổi chiều và tối, tại nhà văn hóa thôn của hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm lại rộn ràng các hoạt động văn hóa, thể thao như bóng chuyền hơi, tập dưỡng sinh, văn nghệ... Không chỉ rèn luyện sức khỏe, các hoạt động này còn làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần người dân, gắn kết tình làng nghĩa xóm.
Tại hai địa phương, việc phát triển văn hóa cũng đang dần chuyển từ phong trào sang xây dựng môi trường văn hóa gắn với không gian sống, trong đó các thiết chế văn hóa, không gian công cộng và các hoạt động sáng tạo văn hóa được tổ chức đồng bộ. Người dân vừa là đối tượng thụ hưởng văn hóa, vừa là chủ thể sáng tạo.
Theo Bí thư Đảng ủy xã Phúc Thịnh Hoàng Hải Đăng, địa phương quan tâm dành nguồn lực đầu tư các thiết chế văn hóa-thể dục thể thao cho nhân dân, trong đó tập trung nâng cấp nhà văn hóa các thôn đáp ứng tổ chức sinh hoạt cộng đồng, tập luyện thể dục thể thao. Xã cũng thành lập các câu lạc bộ văn hóa truyền thống, thể dục dưỡng sinh, bảo vệ môi trường, phòng chống bạo lực gia đình… tạo đà phát triển rộng khắp trong troàn xã.
Phúc Thịnh cũng đang đưa quy tắc ứng xử văn minh vào sâu rộng trong đời sống nhân dân trên địa bàn, từ các khu vực cộng cộng đến cơ quan, công sở và trên cả không gian mạng nhằm xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh. Địa phương cũng xây dựng gia đình văn hóa; “Làng văn hóa-du lịch thông minh” tại một số thôn có tiềm năng phát triển du lịch; lồng ghép giáo dục văn hóa, lịch sử địa phương và trường học…
Còn tại xã Thư Lâm, hệ thống thiết chế văn hóa trên địa bàn cũng được đầu tư đồng bộ với trụ sở khang trang, khuôn viên rộng rãi cùng nhiều trang thiết bị đáp ứng nhu cầu hội họp, sinh hoạt văn hóa, thể dục thể thao của nhân dân.
Là người sinh ra và lớn lên tại chính nơi này, bà Trần Thị Toan, thôn Lỗ Giao, xã Thư Lâm, chia sẻ từ khi địa phương xây dựng xã xã hội chủ nghĩa, người dân trong thôn rất phấn khởi khi đường làng ngõ xóm phong quang, sạch đẹp hơn, đời sống văn hóa tinh thần của người dân được quan tâm. Với các phong trào, chiến dịch xây dựng xã xã hội chủ nghĩa do địa phương phát động, bà cùng bà con lối xóm đều tích cực hưởng ứng.
Đến thôn Hà Lâm, xã Thư Lâm, được rảo bước trên những con đường với hai hàng cây lâu năm tỏa bóng xanh mát; được dừng chân thư giãn bên những hồ nước xinh xắn hay thăm thú những thiết chế văn hóa khang trang mới cảm nhận rõ sự phong phú đời sống văn hóa của người dân trong thôn.
Ông Nguyễn Hữu Tửu, Trưởng Ban Công tác Mặt trận thôn Hà Lâm, cho hay thời gian gần đây, đời sống văn hóa của người dân trong thôn được nâng lên rõ rệt, từ hoạt động thể dục thể thao, văn hóa văn nghệ, phát huy giá trị lễ hội truyền thống. Đặc biệt, thôn Hà Lâm còn xây dựng nhà văn hóa số, người dân đến đây có thể tra cứu các chủ trương, chính sách của Đảng, thủ tục hành chính công, dịch vụ số, các vấn đề xây dựng và môi trường, nhân sự ban lãnh đạo thôn...
Người dân thôn Hà Lâm đều ý thức tham gia phong trào xây dựng xã xã hội chủ nghĩa do địa phương phát động. Cụ thể, việc trồng và chăm sóc tuyến đường hoa do Chi hội Phụ nữ đảm nhận; tu bổ, giữ gìn cảnh quan ao hồ do Chi hội Cựu chiến binh đảm nhận; gìn giữ các tuyến đường trong thôn do Hội Nông dân đảm nhận và thực hiện công tác chuyển đổi số, duy trì nhà văn hóa số do Đoàn Thanh niên đảm nhận.
Trong quá trình triển khai xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, Hà Nội hướng tới phát triển hài hòa, đồng bộ giữa kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường; trong đó, văn hóa và con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực và là “hệ điều tiết” của quá trình phát triển.
Việc bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống, khơi dậy giá trị nhân văn người Hà Nội, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, hình thành lối sống văn minh là một trong những đích đến mà hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm đang hướng đến./.
