Mega Story

Bài 2: Ghép tạng theo chuỗi domino: Dấu mốc mới trong y khoa tại Việt Nam

• 21/07/2026 13:56

Lần đầu tiên ở Việt Nam, một trường hợp mắc bệnh lý hiếm gặp đã được ghép đồng thời cả tim và gan, sau đó lá gan của người này lại tiếp tục được sử dụng để ghép cho bệnh nhân khác bị ung thư gan

Lần đầu tiên ở Việt Nam, một trường hợp mắc bệnh lý hiếm gặp đã được ghép đồng thời cả tim và gan, sau đó lá gan của người này lại tiếp tục được sử dụng để ghép cho bệnh nhân khác bị ung thư gan đã được các bác sỹ Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức tiến hành thành công.

Đây cũng là lần đầu tiên, ngành y tế của Việt Nam thực hiện ghép tạng domino, tận dụng nguồn tạng phù hợp để cứu sống thêm người bệnh khác. Trên thế giới, số ca ghép đồng thời tim-gan cho bệnh lý này còn rất hạn chế, với khoảng hơn 100 ca tại Mỹ, khoảng 50 ca tại châu Âu và hầu như chưa ghi nhận tại châu Á.

Phó giáo sư Dương Đức Hùng - Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho hay bệnh viện đã ghi danh trên bản đồ ghép tạng của Việt Nam và thế giới bằng những kỹ thuật phức tạp trong ghép tạng nói chung và ghép gan nói riêng, đó là những kỹ thuật ghép gan toàn bộ có thay đoạn tĩnh mạch chủ, chia gan để ghép, ghép đồng thời gan tim, gan thận và bây giờ là ghép gan domino.

"Chúng tôi đã thực hiện một ca ghép đa tạng đặc biệt, hiếm trên thế giới và đánh dấu lần đầu tiên tại Việt Nam triển khai thành công kỹ thuật ghép gan domino - phương pháp tối ưu hóa nguồn tạng hiến vốn còn khan hiếm," Phó giáo sư Dương Đức Hùng cho hay.

Ngày 13/03/2026, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã thực hiện loạt trường hợp ghép tạng từ người hiến chết não, trong đó có 1 bệnh nhân mắc bệnh lý hiếm gặp là amyloidosis (thoái hoá bột) đã được ghép đồng thời cả tim và gan, lá gan của bệnh nhân amyloidosis sau đó đã được sử dụng để ghép cho bệnh nhân khác bị ung thư gan trên nền gan xơ.

Những trường hợp ghép tạng này có những điểm nổi bật đó là: Phẫu thuật ghép đa tạng gồm ghép tim gan trên cùng một bệnh nhân (trường hợp thứ 2 tại Việt Nam) bị mắc bệnh lý hiếm gặp (thoái hoá bột).

Người hiến tạng là bệnh nhân nữ, 42 tuổi, tiền sử khỏe mạnh, không ghi nhận bệnh lý đặc biệt. Bệnh nhân bị tai nạn giao thông xe máy vào ngày 11/03/2026, sau tai nạn bất tỉnh và được đưa vào Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc, sau đó chuyển đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Chẩn đoán ban đầu gồm chấn thương sọ não với máu tụ ngoài màng cứng thái dương trái, dập não thái dương hai bên mức độ nặng, chấn thương ngực kín với dập phổi hai bên.

Bệnh nhân được tiếp nhận tại Bệnh viện Việt Đức trong tình trạng hôn mê sâu, Glasgow 3 điểm, đồng tử hai bên giãn 4 mm và mất phản xạ ánh sáng. Sau khi vận động hiến tạng và được gia đình đồng ý, bệnh nhân được xác định chết não theo đúng quy trình. Các bác sỹ đánh giá các tạng có thể hiến được gồm: tim, gan, 2 thận và một số mô.

Người nhận tim-gan: là bệnh nhân nam, 53 tuổi, được chẩn đoán mắc amyloidosis di truyền do đột biến gene transthyretin (TTR). Đánh giá tim mạch cho thấy bệnh nhân có biểu hiện suy tim. Chức năng gan còn tốt, gan không xơ và chưa có biểu hiện suy gan. Trên cơ sở bệnh amyloidosis di truyền đã gây tổn thương đa cơ quan, đặc biệt là bệnh cơ tim thâm nhiễm tiến triển, bệnh nhân được chỉ định ghép tim - gan đồng thời nhằm vừa thay thế cơ tim bị thâm nhiễm amyloid vừa loại bỏ nguồn sản xuất protein TTR đột biến từ gan. Tuy nhiên gan của bệnh nhân hoàn toàn khỏe mạnh, có thể sử dụng để ghép cho bệnh nhân khác.

Người nhận gan từ bệnh nhân rối loạn chuyển hóa Amyloid: là bệnh nhân nam, 64 tuổi, tiền sử viêm gan B điều trị không thường xuyên. Bệnh nhân được chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan.

Các cuộc phẫu thuật ghép tạng được các bác sỹ tiến hành ngày 13/03. Ca ghép đồng thời tim gan cho nam bệnh nhân được bắt đầu lúc 15h. Đến 19h kết thúc các ca ghép. Ngay sau ghép tim đã đập trở lại, gan ghép tiết mật tốt. Tổng thời gian mổ ghép gan tim đồng thời là 7 giờ.

Trường hợp bệnh nhân nhận gan domino được tiến hành lúc 16h, đến 18h tiến hành cắt gan bệnh lý và ghép gan từ bệnh nhân bị rối loạn chuyển vào, ngay sau ghép gan đã tiết mật, thời gian mổ ghép gan là 6h.

Phó giáo sư Hùng nhấn mạnh, một điểm đáng chú ý khác là thời gian phẫu thuật được rút ngắn đáng kể so với trung bình thế giới, góp phần giúp bệnh nhân hồi phục nhanh hơn và giảm chi phí điều trị. Cả 2 bệnh nhân ghép tim và bệnh nhân ghép gan đều rút nội khí quản sau 12 giờ, các chức năng tạng ghép hồi phục nhanh chóng. Sau 72 giờ, cả 2 bệnh nhân tỉnh táo, ngồi dậy, ăn uống được. Đến nay, sau 5 ngày, bệnh nhân có thể vận động, ăn uống bình thường. Dự kiến, nếu diễn biến thuận lợi, các bệnh nhân trong ca ghép này có thể xuất viện trong khoảng một tuần tới.

Phó giáo sư Nguyễn Quang Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Ghép tạng (Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức) cho hay đây là kết quả của sự phối hợp đa chuyên khoa ở mức cao nhất. Kỹ thuật ghép domino cũng đặt ra nhiều thách thức về mặt chuyên môn. Khác với ghép thông thường, khi lấy gan ra không chỉ để bỏ đi mà còn phải bảo đảm có thể sử dụng lại cho người khác, nên thao tác phẫu thuật phức tạp hơn rất nhiều. Đặc biệt, việc thực hiện đồng thời ghép tim và ghép gan càng làm tăng độ khó, đòi hỏi trình độ cao và sự phối hợp chặt chẽ của nhiều ê-kíp.

Chính vì vậy, trên thế giới chỉ có một số trung tâm lớn, có nhiều kinh nghiệm mới có thể thực hiện được kỹ thuật này. Việc Việt Nam triển khai thành công cho thấy năng lực chuyên môn đã đạt đến trình độ cao, được cộng đồng quốc tế ghi nhận.

Trên thế giới, số ca ghép đồng thời tim-gan cho bệnh lý này còn rất hạn chế, với khoảng hơn 100 ca tại Mỹ, khoảng 50 ca tại châu Âu và hầu như chưa ghi nhận tại châu Á.

"Trên thế giới, số ca ghép đồng thời tim-gan cho bệnh lý này còn rất hạn chế, với khoảng hơn 100 ca tại Mỹ, khoảng 50 ca tại châu Âu và hầu như chưa ghi nhận tại châu Á," Phó Giáo sư Nghĩa nhấn mạnh.

Phó giáo sư Nguyễn Tiến Quyết, nguyên Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Phó Chủ tịch hội Ghép tạng Việt Nam cho biết Hội đồng chuyên môn đã cân nhắc rất kỹ giữa bệnh nhân trẻ và bệnh nhân lớn tuổi đều đang chờ ghép tạng. Đó là nguy cơ phát bệnh từ lá gan của người bệnh rối loạn chuyển hóa Amyloid sau 20-30 năm khiến việc ghép cho người trẻ trở nên rủi ro. Cuối cùng, Hội đồng quyết định ghép cho bệnh nhân 63 tuổi bị ung thư gan giai đoạn cuối. Đây là lựa chọn vừa khoa học vừa nhân văn, khi bệnh nhân ung thư gan chỉ còn sống tính bằng tháng. Lợi ích trước mắt vượt trội so với nguy cơ lâu dài.

Tiến sỹ Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh nhận định ca ghép không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn mà còn góp phần nâng cao vị thế của y học Việt Nam, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc tiếp cận các phương pháp ghép tạng hiện đại. Ca ghép này đánh dấu sự phát triển vượt bậc, khẳng định Việt Nam làm chủ hoàn toàn các kỹ thuật ghép tạng khó nhất. Hiện, Việt Nam là nước đầu tiên ở Đông Nam Á thực hiện thành công kỹ thuật này.

Với sự thành công của ca ghép tạng domino này, hy vọng sẽ mở thêm nhiều cơ hội cho bệnh nhân đang chờ ghép tạng khác. Hiện Bộ Y tế đang xây dựng đề án phát triển du lịch y tế, những thành tựu mang tính tiên phong và đột phá mang tầm quốc tế sẽ tạo sức ảnh hưởng và khẳng định vị thế y tế của Việt Nam trên phạm vi quốc tế.

Đây không chỉ là thành tựu y học, mà còn là biểu tượng của trí tuệ, lòng nhân ái và khát vọng vươn lên của nền y học Việt Nam đã và đang khẳng định vị trí và tầm vóc trên bản đồ thế giới. Đằng sau những câu chuyện phía sau ca ghép này là thông điệp sâu sắc về sự sống và sự sẻ chia. Nghĩa cử hiến tạng của nhiều gia đình đã mang lại cơ hội hồi sinh cho nhiều con người khác.

Phó giáo sư Đồng Văn Hệ - Giám đốc Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia cho biết năm 2025 đánh dấu bước ngoặt lịch sử của hiến-ghép tạng Việt Nam khi cả nước ghi nhận 66 ca chết não hiến tạng, mức cao nhất từ trước đến nay.

Năm 2025, cả nước ghi nhận 66 ca hiến tạng từ người cho chết não, góp phần cứu sống hàng trăm bệnh nhân suy đa tạng. Con số này chiếm hơn 25% tổng số ca hiến từ người chết não trong 15 năm qua (từ năm 2010 đến hết năm 2025 có tổng số 262 ca). Điều đó cho thấy sự phát triển từng bước ổn định và bền vững của hệ thống hiến-ghép tạng tại Việt Nam.

Giám đốc Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia nhấn mạnh, nếu ghép tạng ghi dấu bằng những thành tựu y học nổi bật như việc thực hiện 2 ca ghép phổi trong cùng 1 ngày, việc phẫu thuật ghép khối tim-phổi trên 1 bệnh nhân… thì hiến tạng cũng có những bước tiến đáng ghi nhận.

Video: Những bước tiến của ghép tạng ở Việt Nam

Cả nước hiện có 109 bệnh viện trên toàn quốc tham gia mạng lưới hiến tạng, trong đó Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đóng vai trò nòng cốt khi chiếm khoảng 50% tổng số ca hiến trong năm 2025. Các đơn vị như Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện Chợ Rẫy cũng đóng góp số lượng lớn ca hiến, đồng thời dẫn dắt chuyên môn, đào tạo và lan tỏa kinh nghiệm cho toàn mạng lưới.

Đến nay, hơn 30 bệnh viện trên cả nước đã tư vấn thành công các ca hiến mô, tạng từ người cho chết não. Các ê-kíp hồi sức ngày càng chủ động hơn, quy trình chẩn đoán chết não và điều phối được chuẩn hóa, bài bản hơn. Đây được xem là minh chứng cho sự phát triển dài hạn, không mang tính phong trào.

Đặc biệt, khi Luật Hiến mô, bộ phận cơ thể người được sửa đổi, bổ sung, nhiều nút thắt sẽ dần được tháo gỡ, từ cơ chế tài chính đến việc cho phép hiến tạng sau chết tim, mở rộng đối tượng hiến là trẻ em. Những thay đổi này được kỳ vọng đưa Việt Nam tiến gần hơn với thông lệ quốc tế, theo hướng nhân văn và công bằng.

Tại Việt Nam, tổng số ca ghép tạng tính từ năm 1992 đến nay là hơn 9.500 trường hợp; tổng số người đăng ký hiến tạng trong cả nước là hơn 102.000 người. Tỷ lệ người hiến mô tạng tăng nhanh trong những năm gần đây. Tuy nhiên, nguồn hiến tạng từ người chết/chết não vẫn khan hiếm, trong khi nhu cầu ghép tạng ngày càng tăng. Việt Nam có tỷ lệ ghép tạng cao nhất Đông Nam Á (hơn 1.000 ca/năm) nhưng tỷ lệ hiến tạng sau chết lại thuộc nhóm thấp nhất thế giới./.