Mega Story

Trà Thái Nguyên: Từ "Đệ nhất danh trà" đến ngành hàng tỷ USD

• 07/10/2026 16:44

Từ những vùng trồng chè đặc sản, giá trị văn hóa lâu đời đến chuyển đổi số, du lịch trải nghiệm và Festival Trà Quốc tế 2026,

Từ những vùng trồng chè đặc sản, giá trị văn hóa lâu đời đến chuyển đổi số, du lịch trải nghiệm và Festival Trà Quốc tế 2026, Thái Nguyên đang mở rộng không gian phát triển cho cây chè, hướng tới mục tiêu tạo ra giá trị kinh tế trên 25.000 tỷ đồng từ cây chè vào năm 2030.

Thái Nguyên từ lâu được định danh trên bản đồ chè Việt Nam với thương hiệu “Đệ nhất danh trà”. Cây chè không chỉ là một ngành sản xuất nông nghiệp chủ lực mà còn gắn với đời sống, văn hóa và sinh kế của hàng chục nghìn hộ dân.

Theo số liệu TTXVN cập nhật tháng 8/2026, tỉnh hiện có khoảng 22.200 ha chè, chiếm khoảng 17% diện tích chè cả nước. Sản lượng bình quân đạt khoảng 272.000 tấn chè búp tươi/năm, giá trị từ cây chè đạt khoảng 14.800 tỷ đồng/năm.

Không gian chè Thái Nguyên được hình thành từ nhiều vùng nguyên liệu đặc trưng, trong đó nổi bật là “Ngũ đại danh trà” gồm Trại Cài, Khe Cốc, Tân Cương, La Bằng và Bằng Phúc. Mỗi vùng mang những điều kiện tự nhiên, giống chè, phương thức canh tác và giá trị văn hóa riêng, tạo nên sự đa dạng cho thương hiệu chè Thái Nguyên.

Từ những đồi chè trung du đến vùng Shan tuyết trên núi cao, cây chè đang trở thành một phần của không gian văn hóa, cảnh quan và đời sống cộng đồng.

Tân Cương – dấu ấn của một vùng trà đặc sản

Trong “Ngũ đại danh trà”, Tân Cương là vùng chè có thương hiệu đặc biệt nổi tiếng. Vùng chè đặc sản này rộng khoảng 1.400ha, sản lượng trên 22.000 tấn chè búp tươi/năm. Sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý từ năm 2006.

Năm 2023, “Tri thức trồng và chế biến chè Tân Cương” được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, ghi nhận giá trị của hệ thống tri thức dân gian được hình thành và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Từ vùng nguyên liệu, sản phẩm chè Tân Cương đang tiếp tục được gắn với các hoạt động trải nghiệm, du lịch cộng đồng và quảng bá văn hóa trà.

“Ngũ đại danh trà” không chỉ là cách gọi những vùng chè nổi tiếng. Đó còn là những không gian sản xuất, văn hóa và cảnh quan đang được Thái Nguyên khai thác để gia tăng giá trị cho cây chè.

Tân Cương

Vùng chè đặc sản rộng khoảng 1.400ha, nổi bật với chỉ dẫn địa lý và tri thức trồng, chế biến chè đã được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây cũng là địa bàn được phát triển du lịch cộng đồng gắn với văn hóa trà.

La Bằng

La Bằng hiện có hơn 1.100ha chè, sản lượng khoảng 15.000 tấn chè búp tươi/năm. Địa phương đã hình thành hệ thống hợp tác xã, tổ hợp tác và các cơ sở chế biến, đồng thời phát triển những sản phẩm chè có giá trị gia tăng cao.

Năm 2026, sản phẩm Thanh Hải Trà - Trà Tôm Nõn thượng hạng của Hợp tác xã Chè La Bằng được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia, cho thấy hướng đi từ nguyên liệu sang sản phẩm đặc sản đang ngày càng rõ nét.

Khe Cốc

Khe Cốc là một trong những vùng chè truyền thống góp phần tạo nên diện mạo “Ngũ đại danh trà”. Giá trị của vùng chè không chỉ nằm ở sản phẩm mà còn ở những tri thức sản xuất, sinh hoạt cộng đồng và cảnh quan nông nghiệp đặc trưng.

Trại Cài

Gắn với vùng chè nổi tiếng của Đồng Hỷ, Trại Cài là một trong những địa danh góp phần tạo nên thương hiệu chè Thái Nguyên. Việc nâng cao chất lượng nguyên liệu, sản xuất an toàn và phát triển sản phẩm đang mở thêm hướng đi cho vùng chè truyền thống.

Bằng Phúc

Ở phía Bắc tỉnh, vùng chè Shan tuyết Đồng Phúc nổi bật với những cây chè cổ thụ. Hiện địa phương có khoảng 309,2 ha chè Shan tuyết cho thu hoạch, sản lượng búp tươi ước trên 400 tấn/năm. Đặc biệt, có 740 cây chè Shan tuyết cổ thụ phân bố tại 7 thôn.

Những vùng trà ấy tạo nên một bức tranh nhiều tầng của chè Thái Nguyên: từ vùng chè đặc sản, chè trung du đến Shan tuyết cổ thụ; từ sản xuất nông nghiệp đến văn hóa, du lịch và kinh tế sáng tạo.

Đồi chè Cầu Đá tại xã La Bằng, Thái Nguyên. (Ảnh Trần Trang - TTXVN)

Đồi chè tại xóm Gốc Gạo, xã Vô Tranh (Thái Nguyên). (Ảnh Trần Trang - TTXVN)

Phần lớn các đồi chè ở Thái Nguyên được canh tác theo phương pháp VietGAP, hữu cơ. (Ảnh Trần Trang - TTXVN)

Nếu trước đây giá trị của cây chè chủ yếu được quyết định bởi diện tích, năng suất và sản lượng thì trong giai đoạn mới, bài toán đặt ra là làm thế nào để quản lý tốt hơn, minh bạch hơn và bán được sản phẩm với giá trị cao hơn.

Thái Nguyên đang đặt mục tiêu đến năm 2030 cơ bản hình thành hệ sinh thái số ngành chè đồng bộ, hướng tới một ngành hàng hiện đại, thông minh, minh bạch, xanh và bền vững.

Theo định hướng này, tỉnh xây dựng nền tảng dữ liệu số ngành chè, bản đồ số vùng chè, quản lý số mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, nhận diện số và hộ chiếu số sản phẩm.

Chuyển đổi số cũng được đưa vào các khâu canh tác, quản lý vùng nguyên liệu, chế biến, quản trị sản xuất - kinh doanh, kiểm soát chất lượng, thương mại điện tử và xúc tiến thương mại số.

Đây là bước chuyển quan trọng: từ việc chỉ bán một sản phẩm trà sang quản trị cả chuỗi giá trị phía sau sản phẩm.

Tỉnh Thái Nguyên phấn đấu đến năm 2030 có tối thiểu 5 mô hình vùng chè thông minh, 10 mô hình cơ sở chế biến chè thông minh; tối thiểu 80% hợp tác xã, doanh nghiệp chè có sản phẩm OCOP áp dụng phần mềm quản trị sản xuất - kinh doanh phù hợp.

Những con số này cho thấy chuyển đổi số không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp công nghệ. Nó đang đi vào từng vùng nguyên liệu, từng hợp tác xã và từng sản phẩm trà.

Một hướng phát triển khác đang được Thái Nguyên đẩy mạnh là kết hợp sản xuất chè với du lịch trải nghiệm.

Tại Tân Cương, mô hình du lịch cộng đồng gắn với văn hóa trà cho phép du khách tìm hiểu vùng nguyên liệu, tham gia các công đoạn sản xuất, chế biến và thưởng trà. Hợp tác xã Chè Hảo Đạt là một trong những mô hình được ghi nhận với không gian văn hóa trà, khu sản xuất và trải nghiệm dành cho du khách.

Cách làm này tạo ra một giá trị mới cho nông nghiệp. Người trồng chè không chỉ bán búp chè. Họ có thể tạo thêm doanh thu từ trải nghiệm, dịch vụ, sản phẩm OCOP, không gian văn hóa và câu chuyện về vùng đất. Đó cũng là hướng phát triển được Thái Nguyên xác định khi đặt cây chè trong mối liên kết với văn hóa, lịch sử, du lịch, dịch vụ và môi trường.

Với La Bằng, quá trình này đang diễn ra song song với việc nâng cao giá trị sản phẩm. Hơn 1.100 ha chè, hệ thống hợp tác xã và các sản phẩm OCOP đang tạo nền tảng để địa phương phát triển vùng chè theo hướng gắn sản xuất với sinh thái, văn hóa và du lịch.

Từ những đồi chè, một chuỗi giá trị mới đang được hình thành: trồng chè – chế biến – xây dựng thương hiệu – trải nghiệm – du lịch – thương mại số.

Những thay đổi trong sản xuất, chế biến, chuyển đổi số và du lịch đang hướng tới một mục tiêu lớn hơn: Nâng giá trị cây chè trong nền kinh tế địa phương.

Thái Nguyên đặt mục tiêu đến năm 2030, giá trị kinh tế ước đạt trên 25.000 tỷ đồng từ cây chè, tương đương hơn 1 tỷ USD, đưa cây chè trở thành cây trồng tỷ USD và nền tảng thúc đẩy các ngành kinh tế khác.

Đây không chỉ là bài toán về sản lượng.

Muốn đi xa hơn, chè Thái Nguyên phải nâng cao chất lượng, tăng giá trị chế biến, mở rộng thị trường, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Thực tế, sản phẩm chè Thái Nguyên hiện vẫn chủ yếu tiêu thụ trong nước, trong khi xuất khẩu chưa tương xứng với tiềm năng. Vì vậy, dư địa phát triển phía trước còn rất lớn.

Một dấu mốc quan trọng trong hành trình nâng tầm thương hiệu trà là Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026, với chủ đề “Thái Nguyên – Đệ nhất danh trà”.

Festival diễn ra từ 30/10 đến 7/11/2026, gắn với chuỗi hoạt động kỷ niệm 195 năm thành lập tỉnh Thái Nguyên.

Sự kiện không chỉ nhằm tôn vinh cây chè mà còn được kỳ vọng mở rộng không gian giao lưu, xúc tiến thương mại, đầu tư và du lịch.

Trong khuôn khổ Festival có Diễn đàn Trà Quốc tế, cuộc thi World Master Tea Vietnam, các chương trình thưởng trà tại vùng chè, “Thưởng trà trong mây”, “Chuyến tàu di sản”, không gian phố trà và ẩm thực, các hoạt động xúc tiến đầu tư cùng cuộc thi ảnh, video clip “Hương sắc xứ Trà”.

Đặc biệt, tại lễ khai mạc, Thái Nguyên sẽ đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất và công bố quyết định ghi danh “Tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đây là điểm nhấn cho thấy cây chè đang được nhìn nhận không chỉ như một sản phẩm nông nghiệp mà còn là giá trị văn hóa, tài nguyên du lịch và một ngành hàng có khả năng kết nối quốc tế.

Hơn một thế kỷ phát triển, cây chè đã bén rễ sâu trong đời sống kinh tế và văn hóa Thái Nguyên. Từ Tân Cương, La Bằng, Khe Cốc, Trại Cài đến vùng Shan tuyết Đồng Phúc, mỗi vùng chè mang trong mình một câu chuyện về đất, người và những tri thức được trao truyền qua nhiều thế hệ. Nhưng câu chuyện của chè Thái Nguyên hôm nay không dừng lại ở việc gìn giữ những giá trị ấy.

Chuyển đổi số đang thay đổi cách quản lý và sản xuất. Du lịch đang mở rộng giá trị của vùng chè. Công nghệ giúp nâng cao khả năng truy xuất và tiếp cận thị trường. Festival Trà Quốc tế tạo thêm không gian để thương hiệu chè kết nối với thế giới.

Từ một cây trồng chủ lực, chè đang được định hướng trở thành ngành hàng đa giá trị, kết nối nông nghiệp với văn hóa, du lịch, công nghệ và thương mại.

Mục tiêu đạt giá trị kinh tế trên 25.000 tỷ đồng từ cây chè vào năm 2030 vì thế không chỉ là câu chuyện về một con số. Đó là khát vọng nâng tầm giá trị của cây chè, để “Đệ nhất danh trà” có thể bước xa hơn trên bản đồ trà thế giới./.

Tổ chức sản xuất: Trần Long
Thực hiện và trình bày: Dương Linh